طراحی صدا، چیدمان بلندگوها و کنترل آکوستیک سالن اصفهان، پیچیده ترین بخش اجرا بود
به گزارش سایت رسمی سیامک یزدانجو، کاوه عابدین، مهندس صدای کنسرت همایون شجریان می گوید؛ در فضای باز گاهی چند مجموعه بلندگو برای پوشش کل فضا کافی است، اما این سالن اصفهان رویکرد دیگری می خواست. بنابراین چیدمان بلندگوها را طوری طراحی کردیم که هر بخش از سالن، بلندگوی مخصوص خودش را داشته باشد.
به گزارش سایت رسمی سیامک یزدانجو به نقل از خبر آنلاین به نقل از ایلنا، کاوه عابدین، مهندس صدای کنسرت «هرجا که تویی» با صدای همایون شجریان و گروه سیاوش، درباره ی ابعاد فنی صدای این اجرا در اصفهان به ایلنا اظهار داشت: اجرای زنده و آکوستیک یک گروه موسیقی ایرانی برای حدود ۶ هزار تماشاگر، آن هم در یک سالن ورزشی، تا جایی که من می دانم تجربه ای کم سابقه است و از همان اول می دانستیم با پروژه ای متفاوت رو به رو هستیم.
وی درباره ی خاصیت این اجرا توضیح داد: اجراهایی که تا حالا در سالن های ورزشی دیده یا شنیده ام، بیشتر بر پایه پلی بک بوده است. وقتی همه صداها زنده اند و از سازهای آکوستیک می آیند، با جنس دیگری از چالش ها رو به رو می شوید؛ هر ساز، هر میکروفون و هر سطح سالن بنابراین نهائی سهم دارد.
عابدین بزرگ ترین مساله این اجرا را رفتار صدا در خود سالن دانست و اظهار داشت: میتوان بهترین و تمیزترین صدا را تولید کرد، اما اگر فضا آماده نباشد، همان صدا در راه رسیدن به گوش مخاطب تغییر می کند. در چنین سالنی حتی قطعه ای که در استودیو ضبط شده هم تغییر شکل می دهد؛ بازتاب ها روی هم می نشینند، فرکانس ها در هم می روند و به جز اکو، رنگ صدا هم کدر می شود.
وی افزود: گام اول ما کنترل همین بازتاب ها بود. آکوستیک کامل یک سالن ورزشی در چند روز ممکن نیست؛ هدف این بود که با زمان و امکاناتی که در اختیار داشتیم، بیشترین اثر را بگیریم.
این مهندس صدا درباره ی راهکارهای آکوستیکی اظهار داشت: نوع پارچه ها، محل نصب و فاصله آنها از دیوار را بر مبنای بازتاب ها و فرکانس هایی که باید کنترل می شد، انتخاب کردیم. سقف گنبدی سالن شرایط خاصی بوجود آورده بود و زمان طنین سالن حدود چهار ثانیه بود؛ یعنی با یک دفعه دست زدن، حدود چهار ثانیه طول می کشید تا صدا بطورکامل خاموش شود.
عابدین اضافه کرد: چنین فضایی برای اجرای بطورکامل آکوستیک و بدون میکروفون می تواند دلنشین باشد، اما وقتی مقرر است صدا با میکروفون و بلندگو به ۶ هزار نفر برسد، به یکی از دشوارترین شرایط ممکن تبدیل می شود.
وی درباره ی روند طراحی توضیح داد: طراحی صدا و آکوستیک سالن را خودمان انجام دادیم؛ با تأکید بر تجربه سال ها کار، بررسی دقیق ابعاد سالن و مجموعه ای از محاسبات و شبیه سازی ها که در آن از ابزارهای هوش مصنوعی هم کمک گرفتیم. نتیجه، کاهش چشم گیر زمان طنین سالن بود.
بلندگوی اختصاصی برای هر بخش از سالن
عابدین دومین راه حل را طراحی سیستم صوت بر مبنای بخش بندی صندلی ها مطرح کرد و اظهار داشت: در فضای باز گاهی چند مجموعه بلندگو برای پوشش کل فضا کافی است، اما این سالن رویکرد دیگری می خواست. بنابراین چیدمان بلندگوها را طوری طراحی کردیم که هر بخش از سالن، بلندگوی مخصوص خودش را داشته باشد.
وی افزود: هدف این بود که هر بخش صدای روشن و مستقل خودش را بشنود و صدای بلندگوهای جلو یا بخش های کناری روی آن نیفتد. این طور لازم نبود برای رساندن صدا به ردیف های دور، سطح صدا را بیشتر از اندازه بالا ببریم؛ چون همین کار باردیگر بازتاب های سالن را بیدار می کرد.
حدود ۴ هزار متر مربع پارچه برای کنترل آکوستیک سالن
عابدین این رویکرد را در رساندن صدای مناسب به ردیف های عقب و بخش های مختلف سالن بسیار مؤثر دانست و اضافه کرد: بعد از آن، نوبت تنظیم دقیق زاویه و فاصله هر بلندگو بود تا پوشش سالن یکدست شود.
وی ادامه داد: معیار ما برای سنجش این کار، یکنواختی صدا در سراسر سالن بود؛ یعنی این که صدای اجرا روی صندلی های مختلف تا چه اندازه هم سطح شنیده شود. در شبیه سازی هایی که روی نقشه واقعی صندلی ها انجام دادیم، اختلاف سطح صدا میان صندلی های سالن را به حدود ۲.۵ دسی بل رساندیم؛ تفاوتی که برای بیشتر شنونده ها بسختی قابل تشخیص می باشد. به این معنا که حدودا هر جای سالن بنشینید، از ردیف های جلو تا بالاترین ردیف های سکوها، صدا با همان قدرت و وضوح به شما می رسد.
وی درباره ی ابعاد کار آکوستیک اظهار داشت: آکوستیک حرفه ای حتی یک اتاق ۷۰ متری هم مجموعه ای از اقدامات تخصصی می خواهد؛ در سالنی با این ابعاد، مقیاس کار به کلی متفاوت می باشد. در مجموع نزدیک به ۴ هزار متر مربع پارچه در سقف و دیوارهای سالن نصب گردید. نوع پارچه، جای نصب و فاصله آن از دیوار، هرکدام حساب شده بود؛ پارچه ای که به دیوار چسبیده باشد اثر چندانی ندارد و همین فاصله است که آنرا به یک جاذب واقعی مبدل می کند.
نقش تماشاگران در آکوستیک سالن
عابدین درباره ی اثر حضور تماشاگران اظهار داشت: امکان نداشت سالن را با جمعیت پر نماییم و بعد تنظیمات را انجام دهیم؛ ازاین رو طراحی باید بر پایه پیشبینی دقیق انجام می شد. بخشی از صندلی ها را هم که زاویه نامناسبی نسبت به استیج داشتند، از ابتدا کنار گذاشتیم؛ این سکشن ها مثل آینه صدا را به سالن برمی گرداندند.
وی درباره ی نصب در ارتفاع توضیح داد: اجرای این طرح کار ساده ای نبود. گروهی از متخصصان نصب در ارتفاع که به آنها «اسپایدرمن» می گویند، تک تک پارچه ها و تجهیزات را با طناب در ارتفاع نصب کردند؛ کاری که با نردبان و روشهای معمول ممکن نبود و زمان زیادی می برد. با تکمیل این مرحله، تا حد زیادی از مسیر کار مطمئن شدیم.
این مهندس صدا اضافه کرد: حضور تماشاگران خودش بخشی از آکوستیک سالن است؛ لباس ها، دمای بدن و رطوبتی که جمعیت با خود به سالن می آورد، رفتار صدا را تغییر می دهد. این تغییر را در محاسبات پیشبینی کرده بودیم، اما درستی آن تنها زمانی معلوم می شد که ۶ هزار نفر روی صندلی ها بنشینند.
عابدین با رضایت از نتیجه اظهار داشت: خدا را شکر، آن چه پیشبینی کرده بودیم تا حد زیادی محقق شد. سکشن هایی هم که به سبب زاویه نامناسب نسبت به صحنه خالی مانده بودند، با پارچه پوشانده شدند تا بازتاب صندلی های پلاستیکی و صیقلی کنترل شود.
صدای زمینه سالن و سیستم تهویه
وی درباره ی صدای زمینه سالن اظهار داشت: سالن یک صدای زمینه دائمی حدود ۶۰ دسی بل دارد؛ یعنی حتی وقتی همه نشسته اند و سکوت کامل برقرار است، این صدا وجود دارد.
عابدین افزود: ازاین رو صدای اجرا باید آن قدر حضور داشته باشد که بیشتر از این صدای زمینه بنشیند و باکیفیت و زیبایی به مخاطب برسد؛ و با این وجود نه آن قدر بلند که باردیگر بازتاب های سالن را تحریک کند. پیدا کردن این تعادل، یکی از ظرافت های اصلی کار بود.
وی درباره ی سیستم تهویه توضیح داد: در وضعیت ایده آل، برای سکوت کامل آکوستیکی باید تهویه خاموش باشد؛ اما باتوجه به صدای زمینه ثابت سالن و حضور جمعیت، صدای تهویه در عمل مانع جدی ایجاد نکرد.
تجهیزات صوتی و یکدستی سیستم
عابدین درباره ی تجهیزات صوتی اظهار داشت: در یک سیستم ایده آل، بلندگوهای اصلی، کناری، اوت فیل و بخش های عقب همه از یک خانواده اند تا رنگ صدا در سراسر سالن یکی باشد. وقتی این یکدستی فراهم نیست، بخشی از کار مهندسی صرف هماهنگ کردن سیستم هایی می شود که از خانواده های مختلف اند؛ و این یکی از کارهایی بود که در این اجرا انجام دادیم.
این مهندس صدا افزود: فراهم کردن این حجم از تجهیزات یکدست، حتی در رده میان رده، کار ساده ای نیست.
عابدین هماهنگی با گروههای مختلف را از دیگر چالش های پروژه دانست و اظهار داشت: بزرگی و جذابیت این پروژه سبب شد گروههای زیادی برای همکاری اعلام آمادگی کنند. معیار انتخاب همکار برای ما فقط تجهیزات نبود؛ اصول کاری، شیوه همکاری و رفتار حرفه ای هم به همان اندازه اهمیت داشت.
او درباره ی تیم فنی اجرای اصفهان اظهار داشت: تیم همکار ما در این اجرا، مجموعه ای به مرکزیت بوشهر و به مدیریت بهنام فرخ بود. این مجموعه تجهیزاتی بهینه و کامل در اختیار ما گذاشت و برای تکمیل سیستم، تلاش زیادی کرد؛ همراهی ای که سهم مهمی بنابراین کار داشت.
کیفیت استودیویی برای صدای سازهای ایرانی
عابدین درباره ی صدای یک آنسامبل کوچک موسیقی ایرانی برای حدود ۶ هزار نفر اظهار داشت: اجرای آکوستیک موسیقی ایرانی با گروهی هفت نفره، شش نوازنده و خواننده، برای ۶ هزار تماشاگر، تا جایی که می دانم کم سابقه است و برای خود من هم تجربه ای تازه بود.
وی ادامه داد: اولین چیزی که از ابتدا به آن فکر کردم، رساندن رنگ صوتی سازها به بهترین حالت ممکن بود. در یک گروه ۳۰ یا ۴۰ نفره سازها در هم می آمیزند، اما وقتی گروهی هفت نفره روی صحنه است، حتی یک شنونده غیرمتخصص هم صدای هر ساز را جداگانه دنبال می کند و متوجه می شود که در هر لحظه، مثلا تار درحال نواختن است.
این مهندس صدا تاکید کرد: پس فقط شنیده شدن صدای تار کافی نبود؛ باید زیبا و با کیفیت شنیده می شد. کیفیت یک اجرا را همین جزییات می سازد.
وی افزود: آن چه برای من اهمیت زیادی داشت، رساندن کیفیتی نزدیک به صدای استودیویی برای این گروه هفت نفره بود و همین معیار، انتخاب تجهیزات را هم شکل داد. از روز اول به همه اعضای گروه گفتم که در این اجرا، رنگ و کیفیت صدا در اولویت است.
عابدین درباره ی تقویت صدای گروه اظهار داشت: مساله دیگر این بود که صدای این گروه هفت نفره که تک به تک هر کدامشان از توانمندترین نوازندگان موسیقی هستند برای ۶ هزار مخاطب کوچک و کم جان به نظر نرسد. اگر در سالن به صدا دقت کرده باشید، جزییات زیادی شنیده می شود؛ گروهی کوچک روی صحنه است، اما صدایی پرحجم و باشکوه گروه کاملا به گوش می رسد. به نظرم این از مهم ترین دستیافته های اجرای اصفهان بود.
پنج روز کار فشرده برای آماده سازی سالن
این مهندس صدا درباره ی زمان آماده سازی اظهار داشت: از تحویل سالن تا رسیدن به مرحله نهایی، چهار تا پنج روز فرصت داشتیم؛ روزهایی بسیار فشرده که هر روز بیشتر از ۲۰ ساعت کار کردیم.
وی با تکیه بر نقش همکاری بخش های مختلف اضافه کرد: تیمی منسجم در کنار ما بود؛ از طراحی صحنه و بخش اجرایی و مدیریتی تا گروه فنی و متخصصان نصب در ارتفاع. بدون همراهی این افراد، رساندن پروژه به نتیجه در پنج روز ممکن نبود.
عابدین درباره ی کار در ارتفاع توضیح داد: «اسپایدرمن ها» از سقف آویزان می شوند و تجهیزات را در ارتفاع نصب می کنند. چون امکان ورود جرثقیل به سالن وجود نداشت، همه نصب ها باید به همین روش انجام می شد و این، کار را دشوارتر و کندتر می کرد.
وی ادامه داد: برای نصب هر بلندگو، یک نفر باید به ارتفاع می رفت، زنجیر و طناب را نصب می کرد و همه نکات ایمنی را رعایت می کرد. کاری که با جرثقیل شاید ده دقیقه بطول بیانجامد، گاهی دو ساعت زمان می برد و این را باید در تعداد بلندگوها ضرب کرد. در کنار این ها، زاویه ها را مدام بازنگری و بهینه می کردیم.
این مهندس صدا درباره ی همدلی اعضای گروه اظهار داشت: تیم ما از نظر تعداد بزرگ نیست، اما بسیار منسجم و همدل است. همه به کار بخش های دیگر توجه دارند و همکاری میان گروههای تصویر، نور، صدا و سایر بخش ها به خوبی پیش رفت.
عابدین اضافه کرد: هر بخش برای انجام کارش به زمان و امکانات نیاز داشت و بدون این همدلی، بسادگی ممکن بود اختلاف پیش بیاید. خدا را شکر، با همراهی همه اعضای گروه، پروژه را در همان پنج روز به نتیجه رساندیم.
عابدین در ادامه به نقش همایون شجریان در این راه اشاره نمود و اظهار داشت: آقای شجریان شناخت بسیار دقیق و درستی از صدا دارند. در همکاری با ایشان دیده ام که نگاهشان به صدا فقط هنری نیست و در جزییات فنی صدا هم صاحب نظرند. بنابراین همیشه هم سو هستیم؛ هدف مشترکمان اینست که بهترین صدای ممکن به مخاطب برسد و به کیفیتی برسیم که هر دو آنرا ایده آل می دانیم.
وی ادامه داد: حجم تلاشی که برای آکوستیک این سالن انجام شد، شاید از بیرون حتی در همین اندازه هم غیرمعمول به نظر برسد؛ اما ریشه آن، ارزشی است که آقای شجریان برای مخاطب و برای کیفیت قائل اند. ایشان در تمام این مسیر از هر جهت پشتیبان ما بودند و من عمیقاً قدردان این نگاه هستم. لذت بخش ترین بخش این کار برای من اینست که جایی کار می کنم که قدر صدا و قدر کیفیت دانسته می شود؛ و رو به رو شدن با این چالش ها و پشت سر گذاشتنشان، برای هر دوی ما جذاب است.
عابدین همین طور از سحر فروزان، مدیر برنامه این اجرا، تقدیر نمود و اظهار داشت: خانم فروزان با درک حساسیت هایی که این بخش دارد، همیشه پشتیبانی کامل کرده اند و از تمامی اختیاراتشان بهره گرفته اند تا همه چیز به بهترین شکل پیش برود. بدون شک اگر حمایت این دو عزیز و اهمیتی که به کیفیت صدا می دهند نبود، کیفیتی که امروز به آن رسیده ایم به این پایداری به دست نمی آمد.
بازخورد مخاطبان
وی درباره ی بازخورد مخاطبان اظهار داشت: شیرین ترین لحظه اینروزها برای من، پایان هر اجراست؛ وقتی تماشاگران هنگام خارج شدن از سالن می ایستند، تشکر می کنند و از کیفیت صدا می گویند. بازخوردی که تا امروز از مخاطبان گرفته ام، همین بوده است.
عابدین اضافه کرد: ویدئوهایی را هم که تماشاگران از بخش های مختلف سالن ضبط می کنند و در شبکه های اجتماعی منتشر می شود، با دقت دنبال می کنم؛ برایم مهم می باشد بدانم صدای اجرا حتی از پشت موبایل و از هر گوشه سالن، چه طور شنیده می شود.
وی درباره ی کنترل کیفیت صدا در طول اجراها اظهار داشت: هر روز قبل از آغاز اجرا، باردیگر در تمام سالن می چرخم و از بخش های مختلف به صدا گوش می دهم تا مطمئن شوم صدا همه جا یکدست است. نسبت به این مساله وسواس دارم؛ چون مخاطبی که در بالاترین ردیف سکوها نشسته، همان حقی را دارد که مخاطب ردیف اول.
وی در انتها اظهار داشت: هدف ما از روز اول این بود که صدایی شفاف و با کیفیت به هر صندلی برسد، و هر شب با همین هدف پشت میز صدا می نشینیم.
کنسرت همایون شجریان و گروه سیاوش از مهرماه سالجاری در شهر شیراز شروع شد و از هفتم آبان در اصفهان ادامه پیدا کرد. این کنسرت در اصفهان به سبب استقبال مخاطبان یک دفعه تمدید شده و تا پانزدهم آبان میزبان علاقمندان موسیقی ایرانی خواهد بود.
اعضای گروه سیاوش در این مجموعه اجراها عبارت اند از: آزاد میرزاپور (عود)، حسین رضایی نیا (سازهای کوبه ای)، مهیار طریحی (سنتور)، رادمان توکلی (تار)، مهرزاد اعظمی کیا (کمانچه) و مرتضی مومنیان (تمبک).
مؤسسه فرهنگی هنری «همایون شجریان» مجری پروژه، سحر فروزان مدیر برنامه، رضا موسوی طراح و کارگردان صحنه، کاوه عابدین مهندس صدا، محسن فتاحی مدیر اجرایی، مجموعه «بازاستودیو» طراح و مجری صحنه، افسانه شجریان عکاس، مرکز مدیریت رسانه «فراهنگ» مسئول گرافیک، امیرحسین سیر طراح نور، علی خمسه و محمد تقوی اعضای گروه مستندسازی، عطا نویدی مسئول روابط عمومی و نگین شکیبا دستیار کارگردان هستند.
این کنسرت در همراهی با کمپین «هر جا که تویی» از جانب «دیجی کالا مهر» و با حمایت «دیجی کالا» و «دیجی پی» برگزار می گردد. بخشی از اهداف این همکاری، فراهم کردن موقعیت های آموزشی و بهبود دسترسی دانش آموزانی است که از امکانات و موقعیت های کمتری برخوردار می باشند.
این مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب